Connected Energy

De energietransitie raakt steeds nadrukkelijker aan het dagelijks leven. Het elektriciteitsnet raakt voller en niet iedereen kan investeren in zonnepanelen, een thuisbatterij of een elektrische auto. Daardoor ontstaan verschillen tussen mensen die wel en niet kunnen profiteren van nieuwe energieoplossingen. Vattenfall onderzoekt daarom hoe energie niet alleen individueel, maar ook collectief kan worden georganiseerd en hoe lokaal energie delen kan bijdragen aan meer grip, eerlijkheid en verbondenheid in buurten.

Hoe kan energie mensen opnieuw met elkaar verbinden? De ontwerpers onderzoeken hoe individuele initiatieven kunnen worden verbonden en opgeschaald naar collectieve oplossingen op buurtniveau. Daarbij kijken zij niet alleen naar techniek, maar ook naar toegankelijkheid, vertrouwen, gedrag, samenwerking en de rol van partijen zoals energieleveranciers, netbeheerders en gemeenten.

Via een Open Call werden drie ontwerppraktijken geselecteerd door Dutch Design Foundation en Vattenfall. Amy Goris en Celine Oomen van Greenberry richten zich op inclusieve oplossingen die aansluiten bij het dagelijks leven. Anna Kozera onderzoekt hoe ruimtelijke infrastructuur samenwerking kan stimuleren. Kate Spierings en Asia Maria Andreolli van Ideate benaderen vertrouwen en onderlinge relaties als ontwerpopgave.

Meer dan een technische opgave

Volgens Vattenfall bestaan veel technische oplossingen al of zijn ze in ontwikkeling. De complexiteit zit vooral in draagvlak, gedrag, regelgeving en de bereidheid om bestaande rollen te herzien. “Ontwerpers maken abstracte en complexe vraagstukken tastbaar en voorstelbaar,” zegt Nadienske de Vries van Vattenfall. “Ze helpen om het gesprek te veranderen van óf iets kan naar hoe we het samen kunnen realiseren.”

Vattenfall wil binnen dit Co/Lab tijdelijk afstand nemen van technische beperkingen, bestaande businessmodellen en ingesleten denkpatronen. Dan ontstaat er namelijk ruimte om eerst te onderzoeken welke vormen van samenwerking wenselijk en eerlijk zijn.

Ideate:

“Vattenfall is onderdeel van het probleem én onderdeel van de oplossing. Dat maakt de samenwerking spannend,” zegt Kate Spierings van Ideate. Uit eerdere projecten van Ideate blijkt dat bereidheid tot samenwerking niet hetzelfde is als gezamenlijk handelen. Zolang het gesprek abstract blijft, staan mensen vaak open voor energie delen. Zodra investeringen, risico’s en opbrengsten moeten worden verdeeld, komen spanningen naar boven. Ideate wil daarom met scenario’s en interactieve werkvormen toekomstige keuzes ervaarbaar maken. Zo wordt zichtbaar wat mensen doen wanneer belangen botsen. Asia ziet energie daarbij als een mogelijke vorm van sociale lijm: niet alleen als hulpbron, maar als manier om bij te dragen aan iets dat groter is dan het individuele huishouden.

Anna Kozera:

Anna Kozera benadert het vraagstuk vanuit ruimtelijk ontwerp en haar onderzoek naar commoning, post-groei en klimaatadaptatie. Zij ziet energie-infrastructuur niet als een neutraal netwerk. De manier waarop die wordt georganiseerd bepaalt mede welke relaties, eigendomsmodellen en samenwerkingen kunnen ontstaan. “Als we energie-infrastructuur alleen als een technisch of ingenieursvraagstuk benaderen, bestaat het risico dat bestaande ongelijkheden worden versterkt,” zegt Kozera. Binnen het Co/Lab onderzoekt zij wat er gebeurt wanneer collectieve organisatie niet als aanvulling, maar als vertrekpunt wordt genomen.

Greenberry:

Greenberry brengt een makende en co-creatieve werkwijze in. Amy Goris wil abstracte ideeën vertalen naar concepten die samen met bewoners kunnen worden getest. “Ontwerpkracht zit voor mij in het zichtbaar en tastbaar maken van dingen die nu nog abstract of ongrijpbaar zijn,” zegt Goris. “In de energietransitie gaat het vaak over systemen, regels en technologie, terwijl het uiteindelijk draait om mensen.” Door vroeg te maken en te testen kunnen aannames worden doorbroken. Een concept hoeft niet direct het antwoord te zijn, maar kan ook nieuwe vragen oproepen of zichtbaar maken waarom een voorstel in het dagelijks leven niet werkt.

Ruimte voor onverwachte richtingen

Vattenfall hoopt at het traject vooral een andere manier van kijken en werken oplevert die bij kunnen dragen in het komen tot een uiteindelijke oplossing. De komende maanden ontwikkelen de ontwerpers scenario’s en concepten voor een collectiever, betaalbaarder en inclusiever energiesysteem op buurtniveau. Ze vormen een basis voor verdere experimenten en samenwerking. Want als energie mensen opnieuw moet verbinden, begint dat bij de voorwaarden waaronder zij bereid zijn iets met elkaar te delen.